notLang

GIS va geografik ma'lumotlarni tahlil qilish uchun soddalashtirilgan skript tili.

notLang — Python ustida ishlaydigan, o'zbek tiliga qulay (ikki tilli: o'zbekcha/inglizcha) domenga xos til (DSL) bo'lib, vektor/rastr GIS tahlili, sun'iy yo'ldosh ma'lumotlari (Google Earth Engine, Copernicus/ Sentinel Hub, NASA GIBS, WorldClim), fazoviy statistika (Moran's I, LISA, DBSCAN), yo'l tarmog'i tahlili (OpenStreetMap/osmnx) va boshqa 155 ta buyruqni bitta sodda sintaksisda birlashtiradi.

load "hudud.geojson" as h
buffer h 500 -> bufer
connect gee
get "COPERNICUS/S2_SR_HARMONIZED" date "2026-06-01" "2026-06-30" bbox bufer cloud_mask index "NDVI(B8,B4)" -> ndvi
zonal_stats ndvi with h stats "mean,max" -> natija
table natija to "hisobot.html"

O'rnatish

pip install notlang[full]

Faqat asosiy (yengil) o'rnatish uchun: pip install notlang (qo'shimcha imkoniyatlar — GEE, 3D, gidrologiya va h.k. — kerak bo'lganda alohida extras orqali qo'shiladi, masalan pip install notlang[gee,cartography]).

Talab: Python 3.9 yoki yangiroq.

Windows (CMD / PowerShell)

py -m venv .venv
.venv\Scripts\activate
pip install notlang[full]
notlang --version

Agar notlang buyrug'i "topilmadi" desa (Scripts papkasi PATH'da yo'q), Python orqali ishga tushiring — natija bir xil:

python -m notlang skript.ntl

Google Colab

Colab'da eng qulay yo'l — colab extra'sini o'rnatish. Bu deyarli barcha imkoniyatlarni (GEE, gidrologiya, interpolyatsiya, tarmoq tahlili va h.k.) qo'shadi, lekin Colab'da allaqachon mavjud bo'lgan og'ir paketlarni (ipython, plotly, scikit-learn, xarray, folium) va Colab'da odatda kerak bo'lmaydigan og'ir 3D stekni (pyvista/vtk/trame, fullda bor) o'zi bilan qayta tortmaydi — shu bilan o'rnatish ancha tezroq va yengilroq bo'ladi:

!pip install -q notlang[colab]

3D vizualizatsiya (show3d) kerak bo'lsa, uni alohida qo'shing: !pip install -q notlang[threed].

Ishga tushirish

notlang                  # interaktiv rejim (REPL)
notlang skript.ntl        # skript faylini ishga tushirish
notlang init loyiha       # yangi loyiha shabloni yaratish
notlang --version         # versiya
notlang --about           # muallif/loyiha haqida
python -m notlang ...     # yuqoridagilarning barchasi, PATH'siz ham ishlaydi

Jupyter/Google Colab'da:

%load_ext notlang

%%notlang
load "hudud.geojson" as h
info h

Asosiy imkoniyatlar

• Vektor/rastr GIS: buffer, klip, zonal statistika, reklassifikatsiya, gidrologiya, interpolyatsiya (IDW/kriging)
• Sun'iy yo'ldosh platformalari: Google Earth Engine (server-tomon bulut-niqoblash, indeks hisoblash, Drive/Asset eksport), Copernicus/Sentinel Hub (6 kolleksiya, Statistical API), NASA GIBS, STAC
• Iqlim ma'lumotlari: WorldClim (o'rtacha, tarixiy, CMIP6 kelajak prognozlari)
• Fazoviy statistika: Moran's I, LISA, DBSCAN, K-Means, hotspot (Getis-Ord Gi*)
• Yo'l tarmog'i: OpenStreetMap orqali (osmnx) — yuklash, marshrut, kalitsiz
• Boshqa ochiq manbalar: GADM, Natural Earth, GBIF, USGS zilzilalar, NASA POWER, SoilGrids, OpenAerialMap, Microsoft Building Footprints va h.k.
• Vizualizatsiya: statik xaritalar, interaktiv veb-xaritalar (Jupyter'da vidjet, boshqa joyda standalone HTML), 3D ko'rinish, diagrammalar
• Ikki tillilik: language "uz" bilan barcha xabarlar o'zbek tiliga o'tadi
• Xavfsiz formulalar: bandmath va filter ... where shartlari cheklangan (faqat arifmetika/taqqoslash) — ixtiyoriy Python kodi bajarilmaydi
• Versiyalash: versioning "on" bilan saqlangan fayllar ustidan yozilmaydi, har biri vaqt tamg'asi bilan saqlanadi

Hujjatlar

To'liq qo'llanmalar (Colab, Windows CMD/PowerShell, GEE, Copernicus, ochiq API'lar va yangi buyruqlar bo'yicha alohida-alohida) loyiha repozitoriysida: https://github.com/notGIS/notlang

VS Code kengaytmasi

Rasmiy notLang kengaytmasi (v0.9.25): sintaksis yoritish, IntelliSense (155 buyruq), 26 ta snippet, Ctrl+Shift+Enter bilan skriptni ishga tushirish, REPL va natijani (webmap, 3D, diagramma) VS Code ichida avtomatik ochish. Kengaytma notLang'ni o'zi topadi (venv, notlang yoki python -m notlang), Windows'da ham. VS Code Marketplace'da "notLang" deb qidiring yoki .vsix faylni o'rnating (Cursor'da ham ishlaydi).

Muallif

Xushnudbek Rahimberganov Sayt: https://notgis.top Email: notgis@proton.me

Litsenziya

MIT