🇹🇷 VeriTR

Türkiye'nin verisi. Yapay zekânın bağlamı.

VeriTR, Türkiye'deki resmi ve açık veri kaynaklarını Claude, ChatGPT, Gemini ve diğer AI agent'ların kullanabileceği tek bir Model Context Protocol (MCP) sunucusunda birleştiren açık kaynaklı bir projedir.

TÜİK'ten nüfus, TCMB'den ekonomik göstergeler, İBB'den İstanbul'un şehir verileri; ilerleyen sürümlerde SGK'dan istihdam, YSK'dan seçim… Kaynağı aramak yerine soruyu sorun.

Neden VeriTR?

Türkiye'nin kamu verisi dağınıktır. Nüfus TÜİK'te, enflasyon ve konut fiyatları TCMB'de, istihdam SGK'da, bütçe Hazine'de, seçim sonuçları YSK'da, şehir verileri onlarca ayrı belediye portalında durur. Her kurumun kendi arayüzü, kendi kod sistemi, kendi tarih biçimi ve kendi "il" tanımı vardır. Bir soruya cevap vermek için önce hangi kurumun hangi tabloyu tuttuğunu bilmek gerekir.

Bu yük, bugün bir AI agent'ın üzerine yıkılıyor. Agent ya veriyi bulamıyor ya da ezberinden — kaynaksız ve çoğu zaman yanlış — cevap veriyor.

VeriTR bu kaynakları AI agent'lar için tek bir MCP arayüzünde birleştirir. Kurum isimleri yerine normalize göstergeler (population.total, economy.cpi), kurum kodları yerine ortak coğrafya ve tarih modeli, ve her sonucun yanında hangi kurumun hangi veri setinden geldiği bulunur.

💬 VeriTR ile neler sorabilirsiniz?

"İstanbul'un nüfusu son 20 yılda nasıl değişti?"

"Türkiye'deki genç işsizlik oranının son 15 yıllık değişimini göster."

"2025'te nüfusu en fazla olan 10 şehri sırala."

"İstanbul, Ankara ve İzmir'in nüfus artış hızını karşılaştır."

"Türkiye'de araç sayısı en fazla olan illeri bul."

"Kişi başına düşen geliri en yüksek ve en düşük illeri karşılaştır."

"Doğurganlık hızı Türkiye'de son 15 yılda nasıl değişti?"

"Güneydoğu Anadolu ile Ege'nin kişi başı gelirini karşılaştır."

"Türkiye'nin sera gazı emisyonları 1990'dan bu yana nasıl arttı?"

"Türkiye'de kaç elektrikli araba var, son 5 yılda nasıl değişti?"

"Konut satışları en çok hangi ilde arttı?"

"Trafik kazalarında ölen kişi sayısı illere göre nasıl dağılıyor?"

"İstanbul'da trafik kazası duyurularını içeren veri setini bul ve göster."

"İzmir'in açık veri portalında ulaşımla ilgili neler var?"

"Konut fiyat endeksi ile TÜFE'yi 2015'ten bu yana karşılaştır."   ← TCMB anahtarı ister

Agent gerekli göstergeleri kendisi bulur, verileri VeriTR üzerinden çeker, dönemleri eşleştirir ve kaynağıyla birlikte cevap üretir.

🚀 5 Dakikada Başla

Not: VeriTR henüz PyPI'da yayımlanmadı. Bugün kaynaktan çalışıyor; ilk sürüm çıktığında uvx veritr-mcp tek satırlık kuruluma dönüşecek.

Kaynaktan çalıştırma

git clone https://github.com/ulascan54/VeriTR-MCP.git
cd VeriTR-MCP
uv sync
uv run veritr-mcp

Python 3.12+ ve uv gerekir. API anahtarı gerekmez — TÜİK ve belediye verileri anahtarsız çalışır.

Claude Desktop / Claude Code

claude_desktop_config.json dosyanıza ekleyin (/yol/VeriTR-MCP yerine kendi klasörünüzü yazın):

{
  "mcpServers": {
    "veritr": {
      "command": "uv",
      "args": ["run", "--directory", "/yol/VeriTR-MCP", "veritr-mcp"]
    }
  }
}

TCMB'nin finansal serilerini de istiyorsanız evds2.tcmb.gov.tr adresinden ücretsiz bir anahtar alın:

{
  "mcpServers": {
    "veritr": {
      "command": "uv",
      "args": ["run", "--directory", "/yol/VeriTR-MCP", "veritr-mcp"],
      "env": {
        "EVDS_API_KEY": "buraya-anahtarınız"
      }
    }
  }
}

Anahtar olmadan da çalışır: TCMB not_configured görünür, diğer kaynaklar sorunsuz devam eder.

Docker

docker compose up -d
# MCP:    http://localhost:8000/mcp
# Health: http://localhost:8000/health

PyPI ve Remote MCP

İkisi de yol haritasında. Yayımlandığında bu bölüm şu hâle gelecek:

uvx veritr-mcp          # yayımlanmadı
pip install veritr-mcp  # yayımlanmadı

Hosted Remote MCP (https://…/mcp) için henüz bir adres yok; kodda hiçbir domain gömülü değildir, VERITR_PUBLIC_URL ile verilir.

🏗️ Mimari

flowchart LR
    A[Claude / ChatGPT / Gemini] --> B[VeriTR MCP]
    B --> C[Unified Data Layer]
    C --> D[TÜİK]
    C --> E[TCMB]
    C --> J[Belediyeler<br/>İBB · İzmir · Konya]
    C -.-> F[SGK]
    C -.-> G[HMB]
    C -.-> H[YSK]
    C -.-> I[MGM]

Kesikli çizgiler yol haritasındaki kaynakları gösterir.

VeriTR iki erişim yolu sunar ve hangisinin doğru olduğunu tool açıklamaları anlatır:

• Normalize gösterge (get_series) — ulusal, karşılaştırılabilir seriler. population.total kimin yayımladığından bağımsızdır.
• Ham veri seti kataloğu (search_datasets → get_dataset) — belediye verileri ve henüz normalize edilmemiş kurum veri setleri. Belediye verisi bilinçli olarak gösterge namespace'ine zorlanmaz: "metro yolcu sayısı" ile "ağaç envanteri" ortak bir modele oturmaz, oturtmaya çalışmak veriyi çarpıtır.

CKAN belediye açık verisinde fiilî standart olduğu için yeni bir şehir eklemek tek satırlık bir tablo kaydıdır — adapter kodu değişmez.

Verinin izlediği yol:

Resmi Kaynaklar          TÜİK .Stat API, TCMB EVDS, İBB CKAN, …
       ↓
Provider Adapters        her kurum için bağımsız, izole edilmiş adapter
       ↓
Normalization            coğrafya (81 il), dönem, frekans, birim
       ↓
Indicator Registry       population.total, economy.cpi, …
       ↓
MCP Tools                search_indicators, get_series, compare_series, …
       ↓
AI Agents

Bir kaynağın çökmesi diğerlerini etkilemez: TÜİK erişilemezse agent bunu provider_unavailable olarak görür ve diğer kaynaklara erişmeye devam eder.

🧰 Tool'lar

Coğrafya her biçimde kabul edilir — ülke (TR, Türkiye), 81 il (TR-34, 34, İstanbul, istanbul, TR100), 12 İBBS Düzey-1 bölgesi (TR9) ve 26 Düzey-2 alt bölgesi (TRC1 → Gaziantep, Adıyaman, Kilis).

Dönem de öyle: 2024, 2024-Q1, 2024-01, 2024M01, 01-2024, 15.01.2024.

📊 Kaynaklar

✅ Destekleniyor    🚧 Geliştiriliyor    🗺️ Yol haritasında

Anahtar gerekmeden ne kadar yol gidilir? Epey: nüfus, doğurganlık, işgücü, eğitim, ulaşım, trafik, konut satışları, üretim endeksleri, dış ticaret, GSYH ve çevre göstergelerinin tamamı TÜİK'ten, şehir verileri belediyelerden anahtarsız gelir. TCMB anahtarı bunlara fiyat endekslerini (TÜFE, ÜFE, konut fiyat endeksi) ve finansal serileri ekler.

Bugün 42 normalize gösterge (nüfus, doğurganlık, hanehalkı, işgücü, eğitim, ulaşım, trafik güvenliği, konut satışları, sanayi/hizmet/inşaat üretimi, dış ticaret, GSYH, çevre, fiyatlar, döviz) ve ~1450 aranabilir ham veri seti (TÜİK 408 + üç belediye ~1050) mevcut. Her göstergenin her coğrafya seviyesinde gerçekten veri döndürdüğü günlük canlı testlerle doğrulanıyor.

Registry sürekli genişliyor — katkı vermek kolay.

🔎 Veriler nereden geliyor?

VeriTR herhangi bir resmi kurum değildir ve veri üretmez.

Veriler ilgili kurumların kendi resmi/açık kaynaklarından, herkese açık arayüzleri üzerinden alınır. VeriTR yalnızca üç şey yapar: erişim, standardizasyon ve agent entegrasyonu.

Her sonuç şu bilgileri taşır:

{
  "source": {
    "provider": "tuik",
    "institution": "Türkiye İstatistik Kurumu",
    "dataset": "TR,DF_ADNKS_T30,1.1",
    "retrieved_at": "2026-08-11T12:08:55+00:00",
    "official_url": "https://databrowser2.tuik.gov.tr/vizualize.html?..."
  }
}

Böylece agent "TÜİK'e göre…" diyebilir ve kullanıcı aynı veriyi kurumun kendi sitesinde doğrulayabilir.

Verilerin güncelliği, doğruluğu ve kullanım koşulları tamamen ilgili kaynak kuruma bağlıdır. VeriTR'nin MIT lisansı yalnızca bu deponun kodunu kapsar; kurumlardan alınan verileri kapsamaz.

Dürüstlük ilkeleri

VeriTR veriyi sessizce değiştirmez:

• Frekans uyumsuzluğu gizlenmez. Aylık TÜFE ile yıllık nüfusu karşılaştırırsanız uyarı alırsınız; arka planda sessiz bir toplulaştırma yapılmaz.
• Kırpma duyurulur. Sonuç listesi kısaltıldıysa kaç kaydın düştüğü açıkça söylenir.
• Eksik veri uydurulmaz. Kurum bir değeri yayımlamamışsa null döner, interpolasyon yapılmaz.
• Veri sınırları yazılıdır. Kurum bir göstergeyi yalnızca son yıl için yayımlıyorsa bu, göstergenin açıklamasında söylenir — agent "veri yok" sanmaz.
• Korelasyon nedensellik değildir. Korelasyon çıktısı bu uyarıyı her zaman taşır.

⚠️ Sorumluluk Reddi

VeriTR; TÜİK, TCMB, SGK veya diğer kamu kurumlarıyla bağlantılı değildir, bu kurumlar tarafından desteklenmemekte veya onaylanmamaktadır. Tüm kurum adları ve markalar ilgili sahiplerine aittir.

🗺️ Yol Haritası

v0.1 — ✅ TÜİK + TCMB EVDS · normalize gösterge registry'si · search_indicators, get_series, get_metadata, compare_series, compare_regions, get_snapshot, analyze_series · cache · CSV/JSON export · Docker + Streamable HTTP

v0.2 — SGK · Hazine ve Maliye Bakanlığı · genişletilmiş gösterge kataloğu · hosted Remote MCP

v0.3 — YSK (seçim) · MGM (meteoroloji) · Sağlık Bakanlığı · Enerji Bakanlığı

v0.4 — Kalan belediye adapter'ları (Ankara, Bursa, Antalya, Kocaeli, Gaziantep) — İstanbul, İzmir ve Konya v0.1'de geldi

v1.0 — Uluslararası karşılaştırma (Eurostat, OECD, World Bank, IMF, ILOSTAT) · VeriTR Explorer · stabil API

Ayrıntılar ve tekil görevler için issue'lara bakın.

🤝 Katkı

VeriTR'nin büyümesinin ana yolu topluluk provider'ları. Yeni bir kurum eklemek kasıtlı olarak kolay tutuldu: bir adapter sınıfı, bir YAML gösterge dosyası ve fixture'lı testler.

📖 docs/ADDING_A_PROVIDER.md — adım adım rehber 📋 CONTRIBUTING.md — geliştirme akışı ve kalite ölçütleri 🔒 SECURITY.md — güvenlik açığı bildirimi

uv sync
uv run pytest              # offline testler
uv run pytest -m live      # kurumların canlı API'lerine karşı
uv run ruff check src tests
uv run mypy

📄 Lisans

Kod MIT lisansıyla dağıtılır. Kurumlardan alınan veriler bu lisansın kapsamı dışındadır ve kendi kullanım koşullarına tabidir.